کویر- محیط زیست

خبر سخت و نفسگيري بود" ياسر انصاري كجوري از بين ما رفت" . مهندس انصاری مدیر پایگاه خبری سبزپرس ؛ يكي از جوانان فعال در زمينه محیط زیست كشور در چند سال اخیر بود. او خدماتي نظير جلوگيري از تخريب جنگلهاي شمال بواسطه ويلاسازي؛ راه اندازي و مديريت سازمان غيردولتي طرفدار محيط زيست و نشر خبرهاي محيط زيستي را در پرونده خود دارد.با كمال تاسف آگاه شديم كه او در سن 32 سالگي بر اثر سكته قلبي درگذشت. يادش گرامي باد.

این ضایعه را به همسرش سرکار خانم "مژگان جمشیدی" و خانواده آن مرحوم و همچنین خانواده بزرگ فعالان محیط زیست ایران تسلیت می گویم

برخلاف فرهنگ روميان و يونانيان باستان كه درخت سرو را مترادف با غم و عزا مي­دانستند زيرا در بيشتر گورستانها و اماكان مقدس آنها مي­روييده؛ ايرانيان آنرا نشان آزادگي و قامت برافراشته­اي از عدم تعلق خاطر مي­دانستند و همواره مورد احترام بوده است. به همين سبب است كه اينچنين درختي در ابرکوه يعني بر (آخر) کوههاي زاگرس با جنس Cupressus sempervirens بيش از چند هزارسال پابرجاست. بدون شك اين به دورانديشي نيکانمان بازمي­گردد که اين گونه را که چند صد کيلومتر از رويشگاه اصلي خود دورتر است آورده و پرورش داده­­ و به دست ما رسانده اند. براستي بايد ستود آن باغدار ابرکوهي را که آنرا کاشت و مهمتر از آن نسلهايي که پشت اندر پشت آنرا حفاظت کردند تا آخرين آنها يعني "خان باباجان" آنرا به دست بخش عمومي سپرد. فرصتي شد تا بهمراه دو دوست و همكار عزيز؛ مهندس مصطفي خوشنويس و دكتر انوشيروان شيرواني بازديدي از سرو ابركوه داشته باشيم. گزارش پيشرو ماحصل اين بازديد در سال 1389 است كه موارد مذكور با برنامه ريزان شهري ابركوه درميان گذاشته شد.

بي شك بسياري از بينندگان عزيز سايت مهار بيابانزايي را مي ­شناسيد . مدير اين وبلاگ موفق عنوان سومین وبلاگ برتر جهان در حوزه محیط زیست را با خود به يدك مي كشددقيقا مثل اينكه يك ورزشكار از ايران مقام سوم جهان را كسب كند.بهرحال اين چيز كمي نيست گرچه شور و شوق و امتيازات اهدايي يك ورزشكار جهاني را ندارد.

وبلاگ مذكور يكي از منابع تامين كننده اخبار و تحليل هاي مختلف در حوزه محيط زيست كشور بشمار مي آمد. كمتر برنامه تلويزيوني و راديويي مرتبط با حوزه محيط زيست را سراغ دارم كه تهيه كنندگان انها از جملات و تحليل هاي اين وبلاگ استفاده نكنند و بسياري از تحقيق هاي دانشجويي و فيلم هاي محيط زيستي كشور خط خود را از لابلاي متون وبلاگ درويش مي گرفتند.علاوه بر اين؛ شايد بتوان وبلگ مهار بيابانزايي را روزنگار تاريخ محيط زيست كشور در عصر حاضر بدانيم زيرا تمامي اخبار و اتفاقات خوشايند و بيمناك را درج مي كرد.

با كمال تعجب در چند روز گذشته باخبر شدم كه سايت مذكور فيلتر شده است. مطمئنم مسئولين محترم چنانچه نگاهي واقع گرا داشتند اينگونه نمي كردند. نظرم آنست كه بايستي بين سياست و حفظ محيط زيست فاصله اي باشد هرچند در بسياري از جهات ايندو بهم ميرسند كه با تعامل حل شدني بود. اميدوارم كه بزودي اين فيلتر با درايتي برداشته شود.

ديروز خبر غمناك حمله به باغ گياهشناسي نوشهر حال همه دوستداران محيط زيست را گرفت. باغي كه به گواه آناني كه مي­دانند دومين باغ از نظر وسعت و قدمت و اولين از نظر وجود گونه ­هاي منحصربفرد هيركاني در كشور است. روزگاري تمامي مناطق پست خزر رويشگاه جنگلهاي پست خزري بوده است كه هم اكنون تنها لكه هايي از ان در مناطق حفاظت شده مانند اين باغ قابل مشاهده بود.اين باغ در ورودي شهر نوشهر قرار داشته و يكي از ميراثهاي با ارزش منابع طبيعي كشور از نظر آموزشي و پژوهشي است.

به گزارش خبرگزاري سبز پرس اين تخريب كه از صبح روز شنبه ابتدا در قسمت جنوبي باغ اتفاق افتاده امروز دوشنبه به مناطق شمالي باغ نيز رسيده است و با حمايت مستقیم گارد سازمان كشتيراني انجام شده است.سازماني كه اين فضا را براي حمل قراضه آهنهاي انتقال شده از كشورهاي شمالي مانند روسيه مي­خواهد.

محدوده مورد تعرض در زون جنگلی جلگه­ای شمال ایران واقع شده است که در قسمتهايي از آن باقیمانده ­های جنگلی توسکا مستقر است. اين رويشگاه داراي غالبیت عنصر اگزینو – هیرکانی توسکای قشلاقی (Alnus glutinosa ssp.barbata) است كه تنها محدوده ­هاي كوچكي از آن در ناحيه پست خزري باغ گياهشناسي نوشهر در استان مازندران بجا مانده و مابقي آن يا ازبين رفته و يا تنها بقايايي از آن باقيمانده است.

قابل ذكر است براساس بررسیهای گياه شناسي، در این جنگلها ، حدود 209 گونه گياهي(آرایه) که از میان آنها 25 گونه آن بومزاد انحصاری ناحیه هیرکانی هستند زيست مي­كنند . در حقيقت 25 گونه گياهي بومزاد در زيراشكوب اين جنگلها وجود دارد كه تنها در اين قسمت از جهان ميروند و نظير آن در هيچ جاي ديگر وجود ندارند اين علاوه بر آن گونه هايي است كه در آربراتوم ايستگاه موجود است. شايد روزي يكي از اين گونه ها به درد درمان نشدني صدها كودك سرطاني يا كهنسالان آلزايمري مفيد واقع شود.

در هيچ كجاي جهان مسئولان اجرايي اينگونه با محيط زيست و منابع طبيعي خود كه بستر رشد و توسعه است رفتار نمي كنند. روي سخنم با مسئولان اين تخريب است آقايان بازنگري و تأمل خردمندانه و همه‌سونگرانه در شيوه‌ي مديريت در مقابله با دشواري‌هاي بوجود آمده ، يهترين راهكار حل موضوع است. هرچند كه اين روزها مقامات مديريتي ؛ تن به نظرات كارشناسانه بدنه خود نمي­دهند چه برسد به وزارتخانه ديگر و سازمان ديگري. اگر دقت شود يافتن راهي از ميان حاشيه كناري براي بندرگاه درجه چند نوشهر با تعامل شدني بود ولي بعضيها خواستند نامشان در سياهه متجاوزان به محيط زيست كشور راه بيابد كه يافت.

حال واقعا باید به احترام آخرین نفس‌های قدیمی‌ترین باغ اکولوژی ایران در نوشهر یک دقیقه سکوت کنیم

دریاچه نگون بخت گشته ارومیه

همانطور كه در جرايد و رسانه هاي كشور مطرح شده است درياچه اروميه بعنوان يكي از ذخيرگاههاي زيستكره در حال خشك شدن است . سازمان حفاظت محيط زيست، وزارت نيرو ، وزارت جهاد كشاورزي ، وزارت كشور و استانداريهاي آذربايجان غربي و شرقي و كردستان در حال تهيه يك موافقتنامه براي نجات آن هستند . آيا اين موافقتنامه مي­تواند نجات­بخش اين واپسين نفس­هاي شورترين درياچه جهان باشد و يانه؟ موضوعي است كه در زير مي­خوانيد.

هفته منابع طبيعي و روز درختكاري بر مردمان اين كهن بوم مبارك باد

آيا تا بحال در گذر از مناطق خشك به درختاني برخورد كرده ايد كه بصورت تك پايه­هايي در دوردستها قرار دارند . از خود پرسيده ايد كه چگونه ممكن است در اين بيابان خشك آنها استقرار يافته­اند ؟ آيا كسي  آنها را آبياري مي­كند؟  در جواب بايد گفت نه! مطمئن باشيد در تابستان سوزان در اين مناطق آب براي انسان هم نيست چه برسد به آنكه به گياهي داده شود.

در اين پست و به مناسبت هفته منابع طبيعي قصد دارم به اين موضوع بپردازم. گز روغني ، گونه اي درختي است كه در رشته كوههاي مكران در بلوچستان وبشاگرد  هرمزگان بر روي سنگ سخت ميرويد. چطور  او مي­تواند تابستانهاي خشك و سوزان را بگذراند. شايد براي سالهاي متوالي حتي يك قطره باران در اين مناطق نبارد ولي او در آنجا ادامه حيات مي­دهد. مهمترين عامل زنده­ماني اين گونه سيستم ريشه و نوع سنگ بستري است كه در اين مناطق گسترش دارد.   

تخريب جنگل و خاك در باهوكلات

متاسفانه در چند روز گذشته به بهانه توسعه اراضي كشاورزي ، جنگلهاي منطقه باهوكلات بلوچستان به مساحت 150 هكتار درحال پاك تراشي است.  تفكر ابتدايي اين طرح از سال 1372  در سطحي حدود 10000 هزار هكتار پي ريزي شده است گرچه بدرستي مشخص نيست كه هم اكنون در چه سطحي به اجرا درآمده است ولي آنچه اهميت بسزا دارد روش غلط اجراي آنست كه بعنوان نمونه در  ايستگاه تحقيقاتی باهوکلات كه بايد الگوي بومیان منطقه باشد به اجرا درآمده است.  اين در حاليست كه با دورانديشي براحتي مي توان ضمن حفظ اين جنگلها ، توسعه اراضي كشاورزي را نيز داشت.

 - در همین ارتباط مطلب استاد درویش را بخوانید .

-قطع 10‌هزار درخت 300‌ساله كهور در فقيرترين رويشگاه‌هاي كشور- لینک روزنامه همشهری

به مناسبت ۲۸ خرداد- ۱۷ ژوئن روز جهانی مهار بیابانزایی

بر پايه‌ي نتايج حاصل از تازه‌ترين پژوهش‌هاي منتشر‌شده‌ي بين‌المللي، از بين 45 عامل بيابان‌زايي، 39 عامل مربوط به مديريت غير معقولانه‌ي منابع آب، خاك، گياه و ديگر مؤلفه‌هاي انساني متأثر از آن بوده و تنها شش مورد از عوامل تشديد‌كننده‌ي بيابان‌زايي ريشه در ويژگي‌هاي طبيعي و اقليمي سرزمين دارد. از آن جمله كيفيت مديريت حاكم بر منابع طبيعي و كشاورزي يكي از مهمترين عواملي است كه به صورتي تؤامان هم مي‌تواند اثري كاهنده و هم شتاب‌دهنده بر روند تخريب سرزمين و تشديد جريان بيابان‌زايي ايفا كند؛ دريافتي كه اهميت اين حوزه از دانش و فناوري‌هاي مرتبط با آن را در هر دو بخش مديريت سازه‌اي و غيرسازه‌اي آشكار مي‌سازد. اگرچه در بخش سازه­اي پيشرفتهاي شگرفي در اثر فناوريهاي نوين در كشور روي داده است ولي هنوز در مديريت غيرسازه­اي ديدگاه­ها مبتني بر اصول پايداري نيست. ازاينرو بيشتر منشاء علل بيابانزايي را در حوزه­هاي كاري ديگري بغير از منابع طبيعي و كشاورزي بايستي جستجو كرد.